Dan Republike Srpske, dnevna politika ili ozbiljno političko pitanje

 

Zadnjih dana slušamo medijsko sukobljavanje između bosanske/bošnjačke i srpske političke elite oko (ne)moralnosti slavljenja 9. janura kao dana osnivanja Republike Srpske. Dok se s jedne strane iznose tvrdnje da je formiranje Republike Srpske 9. januar 1992. godine bila odluka koja je dovela do genocida u Bosni i Hercegovini, s druge strane se tvrdi da srpski narod ne bi opstao na ovim prostorima da nije bilo Republike Srpske. Bez obzira što je Ustavni sud Bosne i Hercegovine osporio 9. januar, borba oko istog se nastavila jer su se vlasti RS-a oglušile na presudu. Na prvi pogled, a na što nas navodi tok diskusije, pomislili bi da je suština sukobljavanja zaista moralne prirode. Međutim u Bosni i Hercegovini rijetko se politička borba vodi oko morala, čak i kad nam se to čini neupitno, suština je uvijek dublje prirode. Često se isticalo da je sama apelacija Ustavnom sudu bila samo dnevnopolitički potez Bakira Izetbegovića i da ista nema nikakav suštinski značaj. Ovakvo tumačenje dolazilo je kako iz srpskih tako i pojedinih bošnjačkih političkih krugova.  Hrvatski politički predstavnici u Bosni i Hercegovini najčešće se nisu upuštali u spomenutu diskusiju, ali su makar u simboličnom smislu, kad je Dragan Čović prihvatio da prisustvuje obilježavanju Dana Republike Srpske u Banjaluci, prihvatili tumačenje srpskog rukovodstva u BiH. Time je problematika dobila dodatnu dimenziju u bošnjačko – hrvatskim političkim odnosima, iz nekih sasvim drugih razloga, na prvom mjestu rovoske borbe oko Izbornog zakona.   

Argumentacija bosanske/bošnjačke političke elite u smislu protivljenja obilježavanju 9. januara kao Dana Republike Srpske, makar u javnom diskursu, svodi se na to da je Republika Srpska nastala Udruženim zločinačkim poduhvatom ratnog rukovodstva, u tom momentu,  nepriznate Republike Srpske. Međutim kad je Bakir Izetbegović podnio apelaciju Ustavnom sudu nije se pozvao na presude Haškog tribunal, već na Ustav Bosne i Hercegovine, tačnije član II/4 koji ističe da uživanje prava i sloboda je zajamčeno svim građanima Bosne i Hercegovine, te bi iz toga proisticalo da slavljenje 9. janura kao Dana Republike Srpske diskriminiše Bošnjake i Hrvate koji se ni na koji način ne mogu poistovjetiti sa datumom kad je srpsko rukovodstvo jednostrano donijelo odluku o formiranju Republike Srpske. U našem Ustavu ne postoji nijedan član koji bi osporio bilo koji praznik zbog toga što je isti mogao biti temelj koji će dovesti do ratnih zločina.

Pravna, politička i simbolična borba oko Dana Republike Srpske svodi se na pitanje kontinuiteta, odnosno šta je starije, Republika Bosne i Hercegovina ili Republika Srpska. U Bosni i Hercegovini bošnjačka/bosanska i srpska nacionalna elita ne vode samo sukob oko tumačenja daleke prošlosti, samog postanka Bosne, njenog historijskog identiteta, već i o njenoj modernoj državotvornosti i (ne)opravdanosti njenog postojanja, te da li volja većine srpskog naroda oličena u nelegalnom osnivanju Republike Srpske 9. januara 1992 godine ima veći legitimitet od volje većine građana Bosne i Hercegovine potvrđene referendumom o nezavisnosti od  1. marta 1992. godine. U posljednjih 30 godina srpska politička elita, bez obzira na priznanje Republike Srpske kao jednog od dva entiteta u Bosni i Hercegovini Dejtonskim mirovnim sporazumom, nije uspjela u svom naumu da Bosnu i Hercegovinu kao državu politički, pravno i simbolično obesmisli, te je presudom Ustavnog suda u vezi 9. janura to još jednom potvrđeno. 

Ako je Republika srpska pravna činjenica, a jeste, prihvaćena i od strane bosanskog rukovodstva još u Dejtonu, zašto postoji potreba da se njen formalno – pravni položaj pomjeri dalje u prošlost i prije samog Dejtona? Tokom rata srpsko rukovodstvo je tvrdilo se Srbi bore sa opstanak srpskog naroda, spriječavanje novog genocida i na kraju dominaciju Bošnjaka i Hrvata nad Srbima. Priznavanjem Republike Srpske u Dejtonu Srbi su, bez obzira koliko su ovi strahovi bili stvarni, a koliko dio propagandnog djelovanja, sačuvali svoj identitet, političku moć i ostvarili dominaciju na skoro 50% teritorija Bosne i Hercegovine, a u isto vrijeme uspjeli da ostvare dijelimičnu kontrolu političkih procesa na cijelom teritoriju države. Ako na pravilan način isčitavamo poruke  današnjeg srpskog rukovodstva u BiH Srbi ipak nisu zadovoljni trenutnim stanjem, te da u ratu cilj nije bio samo opstanak srpskog naroda, već da je je bilo kakav opstanak Bosne i Hercegovine, čak i sa ovako slabim instuticijama, potpuno neprihvatljiv. Iz tog razloga svakodnevno slušamo Milorada Dodika da ne postoje bosanski Srbi, već samo Srbi, da je Bosna i Hercegovina privremena kategorija, a RS trajna, da je BiH neuspješan projekat međunarodne zajednice, te da “srpsko pitanje” nije završeno dok svi Srbi ne budu u zajedničkoj državi, bez obzira u kojoj državi trenutno žive.

Takvom shvatanju krila daju ne samo predstavnici Srba u Bosni i Hercegovini, već i srpska politička elita u Srbiji i Crnoj Gori. To se moglo primjetiti ne samo u otvorenom negiranju presuda Ustavnog suda od strane predsjednika Republike Srbije, članova njegove stranke koji su zaduženi da javno kažu ono što Vučić u nadi da sačuva lažnu objektivnost ne smije reći. Premijer Crne Gore čestitao je, mada ne otvoreno, nelegalni Dan Republike Srpske Željki Cvijanović što je dodatno potvrdilo da srpske elite u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori i Repubici Srbiji imaju istovjetno shvatanje da je Bosna i Hercegovina privremena kategorija. U tom smislu postoji shvatanje, ako u Evropi i svijetu dođe do promjene političkog stava da Bosna i Hercegovina nema budućnosti i da srpske interese treba upotpunosti zadovoljiti, srpsko rukovodstvo će se pozvati na to da je Republika Srpska u pravnom smislu starija od Bosne i Hercegovine, što će biti dovoljno opravdanje da se ista silom i političkim nasiljem konačno rasturi. U ovom trenutku teško je reći, koliko među faktorima koji oblikuju srpske političke ciljeve na Balkanu, postoji dovoljno zdravog razuma da Bosnu i Hercegovinu ne odvedu u još jednu neizvjesnost, koja će ne samo ugroziti Bosnu i Hercegovinu već i samu Republiku Srpsku.